حتی اگر تمام سالهای قبل از مدرسه برای کودک خود کتاب خوانده باشید، سالهای اولیه دبستان یعنی ۹-۷ سالگی میتواند عادت به کتابخوانی را در کودکان تثبیت کند. معمولاً به کودکان در این سن نوخوان میگویند؛ یعنی کسی که بهتازگی کتابخواندن مستقل را یاد گرفته است. کودکان این سن توانایی کتابخواندن را پیدا کردهاند؛ اما هویت کتابخوانی مستقلی ندارند.
بر اساس پژوهشهای کتابخوانی در کودکان، عادت کتابخوانی در سالهای اولیه دبستان تاثیر زیادی در تفکر آنها درباره یادگیری و مطالعه دارد؛ به همین دلیل تشویق به کتابخوانی توسط خانواده و معلمان اهمیت زیادی دارد. راهکارهای زیادی از سمت فعالان ادبیات کودک و روانشناسان ارائه شده است که با بهکارگیری آنها میتوانید یک کودک کتابخوان داشته باشید.
انتخاب کتابهای جذاب، کتابخواندن تعاملی و مشاهده کتابخواندن توسط بزرگترها بخشی از این راهکارها هستند. ما در نشر نعناع به دنبال گسترش فرهنگ کتابخوانی در کودکان و نوجوان هستیم؛ باتوجهبه تجربه خود و بهرهگیری از توصیههای فعالان کتاب توصیه میکنیم مجموعهای از این راهکارها را به کار ببندید. شما میتوانید در ادامه بخشی از راهکارهای کاربردی و عملی را برای تبدیل یک کودک نوخوان به کتاب کتابخوان مطالعه کنید.
کودک نوخوان کیست؟
بر اساس مدل رشد خواندن جینی چال، کودکان ۹-۷ سال در مرحله یادگیری خواندن هستند و توانایی یادگیری از طریق خواندن را پیدا نکردند. به اینم گروه سنی نوخوان میگویند؛ زیرا بهتازگی شروع به خواندن کردند و هنوز در هنگام خواندن ممکن است با چالش مواجه شوند. این کودکان خواندن کلمات ساده را آموختهاند و در تلاش هستند تا کلمات و عبارتهای پیچیدهتر را درست بخوانند. در این مرحله فهم متن و یادگیری از آن کمتر اهمیت دارد. نکته مهم این است که فشار و اجبار از سوی والدین و معلمان در این مرحله تاثیر عکس دارد و باعث دلزدگی کودک میشود. کودکان باید انگیزه لذتبخشی برای خواندن داشته باشند در غیر این صورت، حتی باوجود مهارت بالا بهسرعت دست از خواندن میکشند.
کتابهای مناسب کودک نوخوان
یکی از مهمترین نکات برای تشویق کودکان به کتابخوانی و تثبیت این عادت، انتخاب کتاب مناسب است. در نگاه اول انتخاب کتاب مناسب سخت به نظر میرسد؛ اما کافی است ابتدا با ویژگیهای شناختی و ذهنی این گروه و فاکتورهای مناسب برای خرید کتاب آشنا شوید. بهترین راه برای خرید کتاب انتخاب بر اساس نیاز، علاقه و سطح مهارت کودکان است.
کودکان نوخوان هنوز مهارت تسلط عمیقی بر کلمات و عبارات پیچیده ندارند، به همین دلیل کمی از مرحله یادگیری فراتر رفتند. کتابهای کودکان باید جملات کوتاه با کلمات و ساختارهای ساده داشته باشند. فونت خوانا، اندازه مناسب کلمات و فاصله بین خطوط از نکات مهم دیگر این کتابها است. این ویژگی کمک میکند خواندن برای کودکان راحتتر باشد. یکی از ویژگیهای مهم کتابهای کودک تصاویر است؛ تصاویر بهنوعی پشتیبان محتوای کتاب هستند تا کودکان راحتتر کتاب را دنبال کنند. والدین معمولاً به حجم کتاب توجه ندارند؛ اما این نکته تاثیر زیادی در حس کودکان به کتابخوانی دارد. اگر کتاب بیش از اندازه طولانی باشد، ممکن است کودکان خسته شوند. در مقابل کتابهای با حجم کم به کودکان احساس موفقیت میدهد.
راهکارهای کاربردی کتابخوانی در نوخوانها
همهی والدین دوست دارند کودکانشان مهارت زیادی در خواندن داشته باشند و به کتابخوانی علاقهمند باشند؛ بااینحال بسیاری از راهکارهایی که به کار میبریم، تاثیر عکس دارد. اصرار بیش از اندازه و فشار به کتابخواندن باعث خستگی کودکان و دلزدگی آنها میشود و حتی ممکن است منجر به لجبازی شود. ازسویدیگر، روشهای غیرمستقیم و عملی تاثیر بیشتری دارد.
انتخاب کتاب طبق سلیقه کودکان
هنگام خرید یا انتخاب کتاب در کتابخانه والدین میخواهند کتابهای آموزنده و مفیدی را انتخاب کنند؛ اما آیا کودکان هم این کتابها را دوست دارند؟ شاید این کتابها واقعاً شناختهشده و جالب باشند؛ اما کودکان ترجیح میدهند خودشان در انتخاب کتاب نقش داشته باشند. این آزادی به آنها احساس عزتنفس و اشتیاق برای کتابخوانی میدهند. شما میتوانید در هنگام انتخاب به آنها کمک کنید یا کتابهایی را پیشنهاد کنید.
ایجاد روتین کتابخوانی
روانشناسان اعتقاد دارند عادت جدید زمانی به فعالیتی روزمره میشود که برای مدت مشخصی تکرار شود. طبق این یافته امتداد در کتابخوانی اهمیت بیشتری از طول مدت کتابخواندن دارد. سعی کنید در فعالیتهای روزمره زمان ثابتی را برای کتابخواندن مشخص کنید. قبل از خواب، قبل یا بعد از شام، در مسیر اتوبوس بخشی از زمانهای پیشنهادی است. سعی کنید این زمان کوتاه باشد و در محیط آرامی بدون وجود موبایل و تلویزیون کتابخوانی انجام شود.
بلندخوانی کتابها
یکی از اشتباهات والدین و معلمان توقف بلندخوانی کتاب بعد از شروع مدرسه است؛ درحالیکه بلندخوانی نقش مهمی در بهبود مهارت ذهنی و علاقه کودکان نوخوان به کتابخوانی دارد. این کار باعث میشود درک شنیداری و درک معنی واژگان بالاتر رود، الگوی روانخوانی برای کودکان باشد و لذت بیشتری از کتاب ببرند. بهتر است بلندخوانی تا سالها بعد از یادگیری خواندن مستقل ادامه یابد.
کتابخواندن تعاملی
کودکان دوست دارند فعالیتهای مشترکی را با والدین خود داشته باشند. کتابخواندن مشترک باعث عمیقتر شدن رابطه و والدین میشود. همچنین در بهبود مهارت روخوانی کودک تاثیر میگذارد. در این روش کودک و افراد بزرگسال با هم کتاب را میخوانند؛ یعنی به ترتیب کودک و والدین هرکدام بخشی را میخوانند. بهاینترتیب کودک بدون ترس از اشتباه در کتب خواندن مشارکت میکند.
فعالان و تسهیلگران کتاب کودک توصیه میکنند بعد از خواندن مشترک کتاب، دربارهی آن با کودک خود صحبت کنید. این صحبت و پرسش از یک در شکلگیری تفکر انتقادی و خلاقانه تاثیر دارد. ازسویدیگر کودک متوجه میشود مطالعه لزوماً برای آزمون و مدرسه نیست و لذت بیشتری میبرد.
خودداری از اصلاح مداوم
در این مرحله از مطالعه، اشتباهکردن بخشی از مسیر یادگیری است. کودکان ممکن است بسیاری از کلمات را جدا یا با اعرابگذاری اشتباه بخوانند. اگرچه والدین و معلمان با اصلاح قصد کمک به کودک را دارند؛ ولی این کار معمولاً تاثیر عکس میگذارد. اصلاح مدام اشتباهات باعث کاهش اعتمادبهنفس کودکان، دلزدگی و ازبینرفتن لذت مطالعه میشود. بهتر است اشتباهات را تا جایی که باعث تفاوت زیاد در معنی میشود، اصلاح نکنید. بهجای درخواست بیغلط خواندن کتاب، کودکان را به کتابخواندن تشویق کنید.
جمعبندی
مرحله نوخوانی اهمیت زیادی در مهارتهای تفکر و خواندن کودک دارد. کودک با راهنمایی والدین و معلمان میتواند شیفته مطالعه شود یا بهخاطر فشار و اجبار آن را به وظیفهای اجباری در نظر بگیرند. بسیاری از روانشناسان و تسهیلگران کودک اعتقاد دارند روشهای غیرمستقیم و تشویق تاثیر بیشتری در اشتیاق کودکان به کتابخوانی دارد. یکی از عوامل مهمی که در این مسیر کمککننده است، انتخاب کتابهای مناسب و جالب است.
شناسایی ویژگیهای شخصیتی، مهارتهای ذهنی و علایق کودکان میتواند در انتخاب کتاب مناسب به شما کمک میکند. راه دیگر استفاده از فهرستهای تأییدشده کتاب و لیست کتاب ناشرهای شناختهشده ادبیات کودکونوجوان است. نشر نعناع با کمک فعالان ادبیات کودک و تسهیلگران سعی در انتشار کتابهای باکیفیت دارد. رسالت ما تولید کتابهای باکیفیت و مناسب کودکان است. شما در سایت انتشارات تخصصی کودک و نوجوان نعناع میتوانید این کتابها را در موضوعات مختلف بررسی کنید.
